“Stres Testi” daha önceden yalnızca risk yönetimi profesyonelleri ve uygulayıcılarının bildiÄŸi bir terim iken son ekonomik krizden sonra, A.B.D. ve AB’deki Düzenleyiciler tarafından uygulanan stres testinin küresel finans çevrelerinde yarattığı ilginin yanı sıra medyaya flaÅŸ haber olarak yansıması sayesinde popülerlik kazandı. Daha da önemlisi son ekonomik kriz, “iyi zamanlarda” bankaların tüm zararlarını karşılamaya yeterli olan sermayenin (regulatory capital), son derece zor ekonomik koÅŸullarda tamamen yetersiz kalabileceÄŸini de gösterdi.

Bunun sonucu olarak, düzenleyiciler bankaların tabi olduÄŸu minimum sermaye yükümlülüklerinde önemli bir artış yapmayı planladı ve yatırım araçlarının sermayeden sayılması gibi daha katı zorunluluklar getirdi. Yeni “Basel III” düzenlemeleri 2013 Ocak ayında uygulanmaya baÅŸlanacak ancak ulusal Düzenleyici otoriteler Basel II kuralları çerçevesinde düzenli olarak yapılması gereken zorunlu stres testlerine daha fazla önem vermeye baÅŸladılar. 

Basel Komitesi stres testini “finans sektöründe faaliyet gösteren firmaların istisnai ama olası olaylar karşısındaki potansiyel açıklarını ölçümlemek için kullandıkları çeÅŸitli teknikleri tanımlayan genel bir terim” olarak tanımlamaktadır. DiÄŸer bir deyiÅŸle stres testinin amacı, banka sermayesinin stresli koÅŸullar altında olsa bile beklenen ve beklenmeyen zararları her zaman karşılayacak kadar yeterli olmasını garanti etmektir.    

Stres testi sadece Düzenleyici ve Denetleyici Otorite’nin bankaların olası ÅŸoklara karşı dayanıklılıklarını deÄŸerlendirmek için kullandığı bir mevzuata uyum gerekliliÄŸi deÄŸildir. Aynı zamanda kurumların risklerini (temelde kredi riski olmak üzere, likidite riski, operasyonel risk vb.) belirleme, deÄŸerlendirme ve azaltmalarına yardımcı olan önemli bir risk yönetimi aracı ve iyi bir iÅŸ uygulamasıdır. Stres testinin üstlendiÄŸi rolün tanımı, iÅŸ kararlarını vermeye yardımcı olan bir araç olarak da geniÅŸletilebilir (yeni iÅŸ faaliyetlerini deÄŸerlendirmek, yeni pazarlara girmek, stratejik inisiyatif kullanmak, birleÅŸmeler ve satın almalar gibi). Aynı stres testi teknikleri, ekonomik dalgalanmaların farklı safhalarındaki zararları önceden tahmin etmek için de kullanılabilir. Sonuç olarak stres testi mali tablolardaki karşılıkların daha doÄŸru bir ÅŸekilde hesaplanması ve deÄŸerlendirilmesini saÄŸlamanın yanı sıra, finans sektöründeki iÅŸletmelerin gelecekteki iÅŸ koÅŸullarını öngörmelerine yardımcı olan güçlü bir tahmin aracıdır.   

Finans kurumları için “Stes Testi Çerçevesi” oluÅŸturmak ve en iyi iÅŸ uygulamasını hayata geçirmek,  mevcut ve gelecekteki düzenlemelerden kaynaklanan gereksinimleri karşılamak adına atılan önemli bir adımdır. Stres testi sürecinin bütün safhalarını kapsayan kavramsal ve organizasyonel bir çerçevenin tanımlanması gerekmektedir. Bu çerçeve mevcut organizasyonel sürecin (kim neyi yapar) ; teorik çerçeveyi (bankanın izleyeceÄŸi yaklaşımın tanımı ve yapılacak varsayımlar); operasyonel aÅŸamanın tanımını (ne tür stres testlerinin uygulanacağı ve nasıl uygulanacağı) içermelidir.  

Bu çerçevenin tanımlanmasından sonra, banka stres testlerini uygulamaya geçebilir. Bu testler, sonuçları belirli bir zaman diliminde finansal risk ölçümlerini etkileyen ve önem derecesi farklılık gösteren “senaryo analizleri”dir (what –if analysis). Bu senaryolar “istisnai ama olası olaylar”ı temsil etmelidir ve portföydeki deÄŸiÅŸik ürün segmentlerine (kredi kartları, mortgage, bireysel krediler, KOBÄ°) ve aynı zamanda portföyün bütününe uygulanmalıdır. Uygulamada ek risk (ya da stres), normal ÅŸartlar altında tahmin edilen zararlar (finansal bütçede kullanılan “baz senaryo”) ile stresli senaryo(lar)da ortaya çıkan varsayımsal zararlar arasındaki fark olarak ölçülebilir.   

Son ekonomik kriz, artan ekonomik ve mali belirsizlik ve daha sıkı düzenlemelerin ortaya çıkmasına cevap olarak Experian tüm dünyadaki müÅŸterilerine stres testi hizmetleri sunmak için Experian Karar AnalitiÄŸi ve Ekonomi Grubu’nun deneyimlerini bir araya getirerek güçlü ve benzersiz bir metodoloji geliÅŸtirdi.

Experian Ekonomi Grubu global makroekonomik, bölgesel ve yerel ekonomik tahmin alanında 20 yılı aÅŸan bir deneyime sahiptir. Karar AnalitiÄŸi’nin sunduÄŸu temel deÄŸer önermelerinden birisi, müÅŸterinin ihtiyaçlarına göre özel tasarlanan “stres testi çerçevesi” ile birlikte asıl stres testlerinin tasarımı ve uygulanmasını içermektedir. Bu testleri uygulamak için Experian’ın ekonomistleri, temel ekonomik göstergelerdeki  (GSYÄ°H, gelir, iÅŸsizlik oranı vb.) hareketleri tahmin etmek için, makro ekonometrik, sektörel, bölgesel ve hane modellerini hem baz senaryo hem de alternatif, sıra dışı senaryolarda kullanırlar. Bu alternatif ekonomik deÄŸerler temel risk ölçümleri için de alternatif deÄŸerler saÄŸlarlar ve bu durum, müÅŸterinin belirli kredi portföylerinde farklı etkiler anlamını taşıyabilir (beklenen borç artışı, müÅŸterilerin risklerinde deÄŸiÅŸiklikler vb.). Testlerin sonucunda, portföy kredi zararlarında beklenen sapmalar farklı senaryolarda ölçülmüÅŸ olacaktır.

Experian’ın yaklaşımı, portföyün üzerindeki ekonomik etkilerin doÄŸru tahminini yapmak için veriyi segmente ederek kullanmak gerektiÄŸi anlayışı üzerinedir. Bu yaklaşım, ekonomik stresin etkisini tüm portföy düzeyinde deÄŸil müÅŸteri segmentleri düzeyinde analiz etmek anlamına gelir. Çünkü tüm müÅŸterilerin belirli bir ekonomik ÅŸok karşısında aynı hassasiyeti göstereceÄŸini varsaymak mantıklı deÄŸildir. Sonuç olarak Experian, ekonomik ÅŸokların etkilerini daha iyi yakalamak için bölgesel ve yerel ekonomik faktörlere ve müÅŸteri segmentasyonuna bakmaktadır. Elbette bütün istatistiksel çalışmalarda olduÄŸu gibi kullanılan optimal yaklaşımı verinin eriÅŸilebilirlik düzeyi (hem portföy açısından hem de ekonomik açıdan) belirler.